Γράφει η εγγεγραμμένη διαιτολόγος διατροφολόγος Νικόλ Στυλιανού BSc, MA, U.S.A

Το σωματικό βάρος και η εξωτερική εμφάνιση είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πιο μεγάλα θέματα που απασχολούν την σύγχρονη μοντέρνα κοινωνία.

Η εμφάνιση ενός ατόμου παίζει σημαντικό ρόλο στις διαπροσωπικές του σχέσεις και στο πόσο υγείες δείχνει στους γύρω του. Η παχυσαρκία δυστυχώς έχει συνδεθεί αρνητικά με διάφορους παράγοντες όπως ένα άτομο να μην μπορεί να καταφέρει τους στόχους του, καθιστική ζωή, μειωμένη κοινωνική ζωή, τεμπελιά και έλλειψη εγκρατείας προς την κατανάλωση ανθυγιεινών τροφών.  Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης βομβαρδίζουν καθημερινά όλο και περισσότερο το πώς πρέπει να είναι ένα ιδανικό και όμορφο σώμα. Θα πρέπει ένα άτομο να είναι έχει ωριμάσει αρκετά μέσα του ασχέτως της ηλικίας του για να μπορέσει να δεχθεί το σώμα του, να νιώθει καλά με τον εαυτό του και μετά να προσπαθήσει να αλλάξει τις συνήθειες του ως προς ένα ποιο υγιεινό τρόπο ζωής. Όταν ένα άτομο καταλάβει το είδος του σωματοτυπού του, τότε μπορεί να θέσει και ρεαλιστικούς στόχους ως προς το να αλλάξει στο καλύτερο την εμφάνιση του και μόνο έτσι μπορεί να νιώσει σωματική και συναισθηματική ευεξία.

Η ευεξία δεν αφορά μόνο την σωματική υγεία αλλά είναι μια γενική αίσθηση, μια εσωτερική ακτινοβολία υγείας δύναμης και ομορφιάς. Κυρίως αφορά την κατάσταση του ανθρώπου στο σύνολο και την απουσία ασθενείας ή κάποιας χρόνιας παθολογίας. Η σωματική ευεξία και γενικότερα η υγεία του ανθρώπου εξαρτάται από απλές αλλά σημαντικές επιλογές που διασφαλίζουν την ποιότητα ζωής. Ο κάθε άνθρωπος ξεχωριστά είναι υπεύθυνος για να θέση κάποιους όρους στο πως θα χειρίζεται την υγεία του (σωματική και ψυχική). Η ευεξία είναι μια ενεργητική διαδικασία στην οποία ο άνθρωπος μαθαίνει να αντιλαμβάνεται τις επιλογές που υπάρχουν ώστε να του αποφέρουν μακροβιότερη και ποιοτικότερη ζωή. Αν ένα άτομο επιλέγει μια αταίριαστη προς αυτόν στάση ζωής τότε απομακρύνεται από τον ορισμό ευεξία. Δεν σημαίνει πως τα άτομα που έχουν κάποια χρόνια ασθένεια στερούνται τον όρο της ευεξίας, χρειάζεται όμως εσωτερική δύναμη για να αποδεχτούν την χρόνια ασθένεια τους και να προσπαθούν για μια πιο ποιοτική ζωή που ίσως φτιάξει και το στάδιο της υγείας τους. Αντίθετα επίσης μπορεί και ένα άτομο που είναι υγιής να μην αισθάνεται πάντοτε ευεξία στην καθημερινότητα του αν επιλέγει λανθασμένη στάση ζωής. Γενικότερα ο κυρίως παράγοντας που συμβάλει στην ευεξία, είναι οι προσωπικές επιλογές που θα ανταποκρίνονται από τις ανάγκες του κάθε ατόμου ξεχωριστά (σωματικές, ψυχικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές).

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας διατύπωσε το 1946 πως η υγεία είναι «η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας» (WHO). Το σίγουρο είναι πως η ψυχική υγεία επηρεάζεται πολύ εύκολα από την εργασία την οικονομία και γενικότερα το περιβάλλον που ζει ένα άτομο.

Η παχυσαρκία είναι η μεγάλη αύξηση του βάρους του σώματος που δημιουργεί την συσσώρευση λίπους, είναι περίπου 15 με 20 κιλά περισσότερα από το ιδανικό βάρος. Όταν τα κιλά αυξηθούν στα 20 ή και περισσότερο από το ιδανικό βάρος, τότε ονομάζεται «Νοσογόνος Παχυσαρκία» και χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ιατρικά γιατί όσο περισσότερο αυξάνονται τα κιλά τόσο πιο μεγάλο κίνδυνο διατρέχει η υγεία του κάθε ατόμου. Μια εύκολη μέθοδος για να προσδιοριστεί αν ένα άτομο είναι παχύσαρκο, είναι να προσδιοριστεί και ο Δείκτης Μάζας Σώματος, ο οποίος  εξαρτάται από το βάρος και το ύψος κάθε ατόμου ξεχωριστά. Επίσης υπάρχουν και κάποιες πιο εξειδικευμένες εξετάσεις όπου μπορεί να κάνει ένα άτομο για να προσδιοριστεί αν είναι υπέρβαρο ή όχι όπως η μέτρηση του λίπους, μυικής μάζας και υγρών του σώματος, μέτρηση κοιλιακής περιφέρειας.

Ένα παχύσαρκό άτομο είναι πιθανών να υποφέρει και από κατάθλιψη η οποία δυστυχώς στις μέρες μας παρουσιάζει αυξητική τάση. Το σωματικό βάρος που είναι περισσότερο του ιδανικού, δυστυχώς δημιουργεί ψυχολογική αστάθεια, όμως παράλληλα και η ίδια ασταθής ψυχολογία συνδέεται με την αύξηση του βάρους. Πολλά παχύσαρκα άτομα δεν γνωρίζουν ότι βρίσκονται κοντά στην ανάπτυξη καταθλιπτικής συμπεριφοράς και συχνά πολλές φορές νομίζουν πως δεν μπορούν να χάσουν το επιπλέον βάρος τους λόγω της κακής του ψυχολογικής κατάστασης.

Σύμφωνα πάλι με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ένα άτομο για να έχει κατάθλιψη θα πρέπει να παρουσιάζει κάποια συμπτώματα όπως για παράδειγμα :

  1. Καταθλιπτική διάθεση σχεδόν καθημερινά  και τις περισσότερες ώρες της μέρας.
  2. Μείωση ενέργειας και διάθεσης για συμμετοχή σε δραστηριότητες στις οποίες στο παρελθόν ήταν ευχάριστες για αυτό.
  3. Αύξηση της όρεξης για κατανάλωση τροφής που έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση του σωματικού βάρους σαν αντίδραση του ήδη αυξημένου βάρους
  4. Μείωση του ύπνου ή  αυξημένη ανάγκη για ύπνο.
  5. Ανησυχία ή υπερδιέγερση ή ατονία
  6. Κόπωση και απώλεια ενέργειας πολύ εύκολα
  7. Δυσκολία συγκέντρωσης και αδυναμία στην λήψη αποφάσεων
  8. Συχνές σκέψεις θανάτου και αυτοκτονίας
  9. Διαταραχή στη σεξουαλικότητα και μειωμένη διάθεση στην σεξουαλική του ζωή.

Παρόλο που η κατάθλιψη με τα δεδομένα που υπάρχουν σήμερα αντιμετωπίζεται σαν ασθένεια και μπορεί να παρουσιαστεί σε διαφορετικές μορφές οι οποίες κάποιες είναι πιο σοβαρές, μπορεί να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά στις περισσότερες περιπτώσεις. Όμως στις περιπτώσεις ατόμων που εμφανίζουν κατάθλιψη που σχετίζεται με το βάρος εκτός από την θεραπεία των ψυχικών συμπτωμάτων επιβάλλεται και η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας με απώλεια κιλών για να λαμβάνει το άτομο μια ολοκληρωμένη βοήθεια.

Το στρες είναι μια ψυχική και σωματική κατάσταση που βιώνει ένα άτομο όταν οι απαιτήσείς στις οποίες πρέπει να ανταποκριθεί είναι μεγαλύτερες από τις ικανότητες και τις δυνατότητες του, όταν δηλαδή νιώθει ότι δεν μπορεί να βρει μια λύση στο πρόβλημα που αντιμετωπίζει τότε το στρες γίνεται αρνητικό και αρχίζει να αισθάνεται αβοήθητος . Το στρες υπάρχει στη καθημερινότητα και όλοι οι άνθρωποι θα περάσουν από κάποια είδη στρες σε διαφορετικές περιόδους της ζωής τους. Ανάλογος του κάθε χαρακτήρα που έχει ένα άτομο προσδιορίζει το πώς θα ανταποκριθεί από τα στρεσογόνα ερεθίσματα και κατά πόσο μπορεί να τα ξεπεράσει.

Στην περίπτωση της παχυσαρκίας, το στρες ωθεί κάποια άτομα να καταναλώσουν συγκεκριμένες τροφές. Επιλέγουν δηλαδή με την θέληση τους να καταναλώσουν κάποιες τροφές που είτε είναι υγιεινές είτε είναι ανθυγιεινές. Το πρόβλημα ξεκινά όταν το άτομο απομακρύνεται από τις υγιεινές διατροφικές επιλογές για μεγάλο χρονικά διάστημα και ξεκινά να καταναλώνει τροφές πλούσιες σε κορεσμένα λιπαρά, σάχκαρα που έχουν υψηλό γλυκαιμικό δείκτη και γενικότερα γεύματα σε μεγάλες μερίδες και πλούσιες σε ανθυγιεινές θερμίδες.

Υπάρχει ένας μηχανισμός όπου ρυθμίζει την όρεξη και το αίσθημα της πείνας και έχει ως σκοπό  την διατήρηση της ενεργειακής ομοιόστασης και του σωματικού βάρους. Από δύο παράγοντες εξαρτάται και η ποσότητα των θερμίδων που λαμβάνει ένα άτομο ημερησίως, το ένα είναι το μέγεθος των γευμάτων και το άλλο είναι ο ημερήσιος αριθμός γευμάτων. Ο υποθάλαμος με την βοήθεια των νευροχημικών διεργασιών λειτουργά ως ρυθμιστής της πείνας και της όρεξης. Το αποτέλεσμα αυτών διεργασιών είναι η εμφάνιση του βιολογικού αισθήματος της πείνας και του αισθήματος κορεσμού και του διαστήματος μεταξύ κορεσμού και επανεμφάνισης της πείνας.

Το αίσθημα ότι ένα άτομο έχει έρθει σε κορεσμό δεν εξαρτάται από ορμονικά και νευρικά μηνύματα αλλά είναι μια βιολογική διαδικασία όπου επηρεάζεται από άλλους παράγοντες όπως η γεύση, η οσμή της τροφής, η όψη της τροφής και γενικότερα η θερμοκρασία περιβάλλοντος. Με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η όρεξη μας για φαγητό από εξωγενείς  διαδικασίες αλλά και από τα συναισθήματα μας. Πολλές φορές ένα άτομο χορταίνει με μια συγκριμένη δοσολογία φαγητού όμως μέχρι να πάει το μήνυμα ότι η πείνα σταμάτησε το άτομο συνεχίζει να τρώει από την όρεξη (appetite) και έτσι καταλήγει να τρώει περισσότερες θερμίδες.

Η αρνητική εικόνα που έχει το άτομο για το σώμα του είναι ένα φαινόμενο που άρχισε να αυξάνεται τα τελευταία 50 χρόνια και κυρίως στον γυναικείο πληθυσμό όπου πολλές φορές η επαναλαμβανόμενη προσπάθεια για απώλεια βάρους να οδηγεί σε διαταραχές όπως η ανορεξία, βουλιμία και την υπερφαγεία. Πολλές φορές διάφορα συναισθήματα όπως το άγχος, η ανία, ο θυμός, η ευχαρίστηση και η κατάθλιψη επηρεάζουν την συμπεριφορά απέναντι στο φαγητό όπου παρουσιάζουν μεγαλύτερη κατανάλωση φαγητού, ενώ συναισθήματα όπως η λύπη και ο φόβος μειώνουν την κατανάλωση τροφής. Κάποιες έρευνες έδειξαν πως άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση θυμού αυξάνουν την ταχύτητα που τρώνε χωρίς να δίνουν σημασία στην ποιότητα τροφής που καταναλώνουν ενώ αντίθετα οι άνθρωποι που είναι χαρούμενοι και ευχαριστημένοι καταναλώνουν τροφές με περισσότερη προσοχή ως προς την ποιότητα και ποσότητα.

Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στα αρνητικά συναισθήματα και την υπερφαγία. Οι διατροφικές διαταραχές απασχολούν μεγάλο μέρος του πληθυσμού και η αρνητική συναισθηματική κατάσταση του ατόμου εκφράζεται μέσα από το σώμα του. Συνήθως ο δείκτης μάζας σώματος είναι πάνω από 25 στα άτομα αυτά, με κανονικό υγείες δείκτη μάζας σώματος να πρέπει να είναι ανάμεσα στο 20-25. Υπάρχουν πολλοί γνωστοί παράγοντες που οδηγούν στην παχυσαρκία όπως ορμονικά προβλήματα, κάποιες οργανικές παθήσεις που ακολουθούνται από φαρμακευτική αγωγή όπως για παράδειγμα τα αντικαταθλιπτικά χάπια.

Επίσης κάποιες προβληματικές αλλαγές ή ακόμα και οικογενειακοί παράγοντες που οδηγούν στην υπερφαγία. Μια σοβαρή άλλη κατηγορία είναι η ψυχολογία και η σημασία της στην εμφάνιση της παχυσαρκίας καθώς επίσης και η δυσκολία να ξεπεραστεί. Ένας σημαντικός παράγοντας είναι το άγχος και το χρόνιο στρες. Συνήθως τα παχύσαρκα άτομα συνδέονται με αγχώδεις διαταραχές. Τα άτομα αυτά βιώνουν συχνά την απόρριψη από το αντίθετο φύλο, την ματαίωση όταν μια κατάσταση δεν εκπληρώνεται ή εξελίσσεται όπως επιθυμούν. Το αίσθημα αυτό φέρνει τον θυμό και την απογοήτευση. Αδυνατώντας να βρουν μια λύση στρέφονται στη κατανάλωση ανεξέλεγκτης τροφής ώστε να νιώσουν καλύτερα και να εκτονωθούν. Αυτό είναι μια συμπεριφοριστική προσέγγιση που συνδέει το μάσημα τροφής ως πράξη, με την μείωση της ψυχικής έντασης και τα ευχάριστα συναισθήματα που ακολουθούν.  Αυτά τα ευχάριστα συναισθήματα λειτουργούν σαν ενισχυτές και έτσι ωθεί τα άτομα αυτά να επαναλαμβάνουν την πράξη αυτή όταν βρεθούν σε άσχημη ψυχολογική κατάσταση. Δυστυχώς μετά που επαναλαμβάνεται αυτό αρκετές φορές γίνεται μια σύνδεση στο μυαλό και με την επανάληψη αυτής της συμπεριφοράς σταθεροποιείτε και γίνεται μόνιμη συμπεριφορά.

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of